ภาคนวกรรม

“นวกรรมใครว่าไม่สำคัญ “ พระต้องรู้สาธารณูปการด้วยหรือ? โดยพระศรีธรรมาภรณ์ เรื่องวิชานวกรรม ก็เกิดความจำเป็นที่พระธรรมทูตในต่างประเทศเรามีความลำบากในการซ่อมแซมอาคาร การปรับปรุงอาคารที่อยู่อาศัยช่วงที่ผ่านมาชีวิตผมมาคลุกคลีอยู่กับงานก่อสร้าง เป็นเรื่องความบังเอิญผสมกับความใจรักของผม ด้วยสภาพแวดล้อมจำเป็น เนื่องจากสมัยเด็กผมก็ซุกซน ชอบทำของเล่น สารพัดอย่าง ทำพลุ ทำตะไล เลื่อยไม้ เลื่อยซุง เลื่อยไม้ต้นยางมาทำกระดาน ซึ่งหลวงตาหลวงปู่ท่านพาทำสมัยนั้นก็เป็นเณรอายุ ๑๕–๑๖ พอเข้ามาอยู่ในเมือง ก็มาเจอหลวงพ่อซึ่งท่านเป็นช่างปั้น ช่างแกะไม้ แกะปูน ปั้นปูน ปั้นสด หล่อพิมพ์ งานทำหีบศพ ทำหีบแห้ง ทำหีบกระดาษ พวกอเมริกันฟรอยอังกฤษ ต่อมาก็มาถึงขั้นทำอุปกรณ์ แต่งเทียนอะไรพวกนี้ ตำรับตำรา คู่มืออะไรดีๆ ได้จับต้องอยู่เป็นประจำ ก็เริ่มมีใจรักอยากทำอยากเป็น มาเรื่อยๆ จนกระทั่ง ทำเมรุเคลื่อนที่ หลังหนึ่งประมาณ ๔ แสนกว่าบาท ในแถบอีสาน อยู่ ๕ ปี หลวงพ่อท่านใช้ผมทำโต๊ะ ทำเก้าอี้ ภายหลัง ท่านก็เลยเอางานเขียนแบบเขียนแปลนมาให้ ผมก็เลยไปพบอาจารย์ที่ท่านสอนเทคนิค เขามีงานเขียนแบบเขียนแปลน ผมก็เอามาเลียนแบบมาเขียนในห้องผม ดังนั้น ห้องผมก็กลายเป็นห้องเขียนแปลนโดยปริยาย ตอนเช้าเรียน ป.ธ. ๔ ตอนบ่ายสอน ป.ธ. ๑-๒ เย็นก็มานั่งเขียนแบบเขียนแปลน ไสกบทำโต๊ะ ทำเก้าอี้ ทำป้าย ทำกระดานดำ พัฒนาโรงเรียนปริยัติธรรม งานผมก็คลุกกับสิ่งเหล่านี้มาตลอด อาจารย์ฉาย ท่านเป็นช่างหลวง ในสมัยรัชกาลที่ ๕ สร้างเรือ พระที่นั่งสุดยอดของความสวยงาม สร้างภาพรามเกียรติ์ ล้อมรอบพระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม นั่นคือผลงานของอาจารย์ฉาย ศรีสมชัย พระเทวาพินิมิต คนโคราช คนใกล้ๆบ้านผม ทำให้ผมเกิดแรงบันดาลใจ คนบ้านนอกคอกนาแท้ๆ แต่ไปเป็นช่างหลวงและทำผลงานมากมาย โกศยศต่างๆ ๔ ชั้น ๕ ชั้น โกศเหลี่ยมและอีกมากมาย ท่านสร้างไว้ทั้งนั้น จนกระทั่ง เครื่องในราชวังสมบูรณ์แบบขึ้นมา ท่านเขียนแบบโบสถ์ไว้ ต่อมากลายมาเป็นโบสถ์ที่สร้างกันในปัจจุบัน เวลาเขาจะสร้างโบสถ์ เขามาเปิดเห็นในหนังสือก็เอาของท่านเป็นหลัก โบสถ์พันธุ์ใหม่กลายพันธุ์มาและได้กลายมาเป็นแบบมาตรฐานของคนไทย แต่ก่อนโบสถ์บ้านนอก เป็นสังกะสี กระเบื้องปูนซีเมนต์ แรงบันดาลใจตรงนี้ ผมได้นำมาฝึกเขียนแบบโบสถ์ ๕ หน้าต่าง ๑๐ หน้าต่าง ต่อมาเมรุก็ตามมา ศาลาก็ตามมา กุฎี แม้กระทั่งศาลเจ้า ให้ผมเขียนแบบให้ ต่อมาเขียนแบบเขื่อนกั้นน้ำ ฝายกั้นน้ำ ผมออกแบบเขื่อนกั้นน้ำให้หลายตำบล ก็เลยกลายเป็นสารพัดเรื่อง รวมแล้วผมได้งานโยธา และงานศิลปกรรมด้วย จนกระทั่งสร้างรถบัส ทำรถบัส ผมต่อตัวถังรถบัสถึง ๗ เดือน ทำคนเดียวกับคนงานที่เป็นคนขับรถ ซ่อมปี่พาทย์ ระนาด ฆ้อง กลอง เล่นสารพัด นี่คือความซนของผมมันไม่มีขีดจำกัด แต่ว่าไม่ได้ซนผลาญพ่อผลาญแม่ นี่คือเล่าเรื่องภูมิหลังว่า มาเกี่ยวข้องอย่างไร หลายท่านก็รู้จักกิตติศัพท์ผม เจ้าคุณศรีปริยัติโมลี จึงนิมนต์ผมมาช่วยงานในส่วนนี้ งานส่วนนวกรรม ผมพาลุยอย่างเดียว พาปีนป่ายอย่างเดียว งานนี้เป็นงานที่ต้องสั่งสม เรียนวันสองวันไม่เป็นหรอก ใครไสไม้กระดานเป็น คนนั้นก็สามารถที่จะดัดเหล็กให้ตรงได้ ใครดัดเหล็กให้ตรงได้ คนนั้นก็จะฉาบปูนให้เรียบได้ มันเป็นงานที่เชื่อมถึงกัน งานถ้าหากสั่งสมไม่นานก็จะเกิดความชำนาญ เนื่องมาจากสภาพปัญหาการพัฒนาวัด อาคารสถานที่ บริเวณวัดไม่สะอาด ไม่มีระเบียบ เจ้าคณะจังหวัด มอบหมายให้ผมเป็นหัวหน้างานพัฒนาวัดของจังหวัดมีหน้าที่ดูแลให้คำปรึกษา มีหน้าที่ให้คำดูแลปรึกษาออกแบบแปลนและติดตามควบคุมจัดหาช่างให้ ตกลงราคาให้ เซ็นสัญญาให้ วัดไหนที่มีปัญหาไม่เข้าใจในเรื่องพวกนี้ ผมก็จะแนะนำให้เป็นลำดับๆ โดยทำตั้งแต่เริ่มต้น พิจารณาถึงตัวอาคารว่า จำเป็นแค่ไหนที่ต้องก่อ ต้องสร้าง ถ้าจำเป็นจะก่อสร้างขนาดไหน ตามกำลังของตัวเอง และขั้นตอนของการก่อสร้างจะทำอย่างไรบ้าง ปัญหาเรื่องอาคารสถานที่ไม่ทำแผนผัง และปัญหาสารพัด การวางแผน และนโยบายต่างๆ ของวัด ไม่จัดระบบจราจร หรือที่จอดรถ ประตูเข้าออก สิ่งนี้มีปัญหามากเกือบทุกวัด รถเข้าแล้วหาที่ออกยาก ประตูขนาดไหนแบบไหน ที่จะเข้าออกได้ง่าย ในปัจจุบัน การไม่รู้การทำแผนแม่บท หรือมาสเตอร์แปลน ไม่รู้จักจัดระบบ ทำสาธารณูปการ และสิ่งแวดล้อม การเดินสายไฟ ทุกวันนี้การเดินสายไฟ น่ารำคาญมาก เพราะมันรุงรัง เดินไปทางไหนก็มีปัญหา พาดต้นไม้บ้าง เกะกะบ้าง หรือหย่อนต่ำ รถวิ่งมาก็ไม่สะดวกทุกวันสายไฟ ใช้ระบบลงใต้ดินกันแล้ว พระเราบางทีก็ยังไม่ทันยุคทันสมัย และขาดคุณค่าทางศิลปะ หมายถึงทางศิลปะของตัวอาคาร ว่าศิลปะทางพุทธศิลป์ วัฒนธรรมท้องถิ่นมาประกอบกันแล้วจะได้สถาปัตยกรรมออกมาอย่างไร ที่จะสร้างอันไหนเป็นศาลาเอกลักษณ์ของศาลามันอันไหนที่จะไม่ให้ซ้ำกับโบสถ์ โบสถ์กับศาลาต้องมีรูปร่างแตกต่างกัน และศาลากับกุฏีก็ต้องมีรูปร่างต่างกัน ใช้ศิลปะที่แตกต่างกันไป เราจะเห็นได้จากบางวัด แต่ถ้าหากเราสร้างถูกหลักแล้ว สายตาความเคยชินของคนทั่วไป ดูแล้วเขาจะรู้ทันทีว่านี่คือโบสถ์แน่นอน นี่คือกุฎีแน่นอน อันนี้คือศาลาแน่นอน มันจะมีเอกลักษณ์เฉพาะตัว เขาเรียกว่าเอกลักษณ์ทางสถาปัตยกรรม กุฎีพระทำอย่างไรจะไม่ให้เหมือนกับบ้านโยม บ้านโยมทำอย่างไรออกมาแล้วจะไม่ให้เหมือนกุฎีพระ เหล่านี้เป็นเอกลักษณ์ทางศิลปกรรม ด้านพุทธศิลป์ หมายถึงศิลปะทางด้านพระพุทธศาสนา ทุกวันนี้เอายักษ์ไปประดับหน้าวัด หรือเอารูปอะไรต่ออะไรไปใส่หน้าวัด เข้าไปในวัดเลยไม่รู้ว่า วัดนี้วัดพุทธหรือวัดพราหมณ์ หรือวัดศาสนาผี หรือศาสนาอะไรปนกันมั่วไปหมด นอกนั้นยังมีวัฒนธรรมท้องถิ่นเกี่ยวโยงมาถึงศิลปะเช่น ตัวอาคารภาคเหนือเป็นอย่างหนึ่ง ภาคกลางเป็นอย่างยิ่ง สมมุติว่าไปเอากาแลทางภาคเหนือไปไว้ที่ภาคกลาง เช่น นครปฐมมันก็เสียแล้ว ภาคเหนือไปปนภาคกลาง ภาคกลางไปปนภาคอีกสาน เจ้าอาวาสบางท่าน จะให้ผมสร้างพระเจดีย์ โดยจะเอาเจดีย์สี่แห่ง คือที่นครปฐม นครศรีธรรมราช พระธาตุดอยสุเทพ พระธาตุพนม เอามารวมกันออกศิลปะให้มันกลมกลืนกัน ผมบอกว่าผมทำไม่ได้ ผมไม่มีปัญญาจะทำ อันนี้เป็นการคิดพิเรนทร์ไปเฉย ๆ มันไม่ได้ประโยชน์อะไร เรื่องการรักษาพุทธศิลป์ผมถือว่าเป็นเรื่องใหญ่ มาถึง เจ้าอาวาสต้องบำรุงรักษาวัด เรื่องนวกรรมนี้ หลักการดั้งเดิม จะได้ยินหลวงพ่อสมเด็จพระธีรญาณมุนี ที่วัดจักรวรรดิราชาวาส ท่านบอกว่าในภาคเหนือเขาไม่นิยมการก่อสร้าง เขาให้โยมสร้างให้ หากโยมไม่สร้างให้ พระก็หนีไปอยู่วัดอื่น ทำนองเดียวกับพระพม่า พระพม่าไม่ก่อไม่สร้าง โยมก่อสร้างให้อย่างเดียว ทีนี้พระอีสาน ประหยัด เอาแต่แรงเข้าลุย หาผ้าป่าเองมุงสังกะสีเอง เทปูนเองทุกอย่าง พระก็เลยเป็นพระก่อสร้างโดยปริยาย ถามว่าหน้าที่จริง ๆ นั้นเรื่องการที่พระทำหน้าที่ก่อสร้างมาจากไหนเดียวนี้ได้ปรากฎว่า มส ตามพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ได้กำหนดเอาไว้ ในมาตรา 37 อนุหนึ่ง บอกว่าเจ้าอาวาสจะต้องบำรุงรักษา ซ่อมแซม ปรับปรุง อาคารสถานที่ การก่อสร้างภายในวัดให้ร่มเย็น เฝ้าระวังป้องกันไม่ให้ถูกทำลาย ก็คือบำรุงรักษาวัดอยู่ในข้อต้นข้อแรก ในหน้าที่เจ้าอาวาส ตามมาตรา 37 อนุหนึ่ง การบำรุงรักษาวัด คือหน้าที่เจ้าอาวาส เพราะฉะนั้นใครเป็นเจ้าอาวาส จะหลบหนีการก่อสร้างหนีไม่ได้หรอก จะนั่งเฉยไม่ได้ ถือว่าเป็นหน้าที่ เนื่องจากการก่อสร้างในวัด มีคนเกี่ยวข้องอยู่หลายฝ่าย หลายกลุ่ม เจ้าอาวาสจะต้องกำกับดูแล เจ้าอาวาสจะต้องรู้ เข้าใจการควบคุมงานในวัดในการก่อสร้างคือด้านศิลปกรรม ทำอย่างไรวัดถึงจะสงบร่มเย็น บรรยากาศแบบไหน ไม่ใช่เข้าไปแล้วอึกทึกครึกโครมหนวกหูน่ารำคาญ วัดกลายเป็นตลาดสด กลายเป็นอะไรต่ออะไรซึ่งไม่น่าอยู่ หรือเข้าไปแล้วไม่มีชายคาให้พัก และไม่เป็นสถานที่ศึกษาปฏิบัติธรรม จะไปนั่งเรียนตรงไหน มันก็อึกทึกไปหมด จะนั่งสมาธิกรรมฐานก็ไม่มีมุม ทุกมุมเป็นที่หารายได้ เป็นที่จอดรถ ให้เช่าให้เซ็ง เป็นตึก เป็นอะไรเสียหมด จนไม่มีเนื้อที่เหลือสำหรับการปฏิบัติธรรม การจัดภูมิทัศน์ให้เหมาะสม หรือเอาสิ่งที่ไม่ควรมาโชว์ไว้หน้าวัด เจอส้วมหน้าห้อง เช่นนี้มันก็ไม่ไหว ส้วมมันจะต้องเป็นของที่ บังเอาไว้ ในมุมลับสายตาหน่อย ศิลปสถาปัตยกรรมปติมากรรม พุทธศิลป์ วิจิตรศิลป์ ศิลปสถาปัตยกรรม คือรูปร่างของตัวอาคาร ปฏิมากรรรม คืองานหล่องานปั้นแกะสลัก งานหล่อคือพระพุทธรูปที่เราจะหล่อ หรืองานปั้น คืองานทีเราปั้นออกมา ปั้นด้วยปูนซีเมนต์ ปั้นด้วยดินเผาเป็นต้น พุทธศิลป์แท้ ๆ ต้องศึกษาให้รู้ว่า มีอะไรบ้าง วิจิตรศิลป์คือ การเขียนการวาด ภาพจิตรกรรมสร้างแล้วสามารถเป็นสื่อการสอนธรรมได้ด้วย ทุกวันนี้ผมก็ปวดหัวกับภาพจิตรกรรมฝาผนัง ไปผูกสีมาวัดไหนก็แล้ว จะพบจะเจอศิลป์ขยะเยอะ เยอะมากมาย ผมใช้คำว่า ศิลปขยะเห็นแล้วอยากจะเทใส่ขยะ คือมันสื่อสอนอะไรไม่ได้ ไปเจอในศาลาก็ดี ในโบสถ์ก็ดี ถ้าหากว่าเด็กนักเรียนมาดู ให้หลวงพ่ออธิบาย ภาพอันนี้ว่าอย่างไร ภาพอันนั้นว่าอย่างไร สุดท้ายเจ้าอาวาสจะจนเด็กตาย เพราะภาพนั้นไม่สื่ออะไรให้มันชัดเจน อย่างเช่นพระพุทธเจ้าเสด็จลงมาจากดาวดึงส์ ใช้บันไดสามขั้น นี่เขียนบันไดขั้นเดียว พระปัญจวัคคีย์ คือพระที่เป็นฤาษีห้ารูป นั่งฟังปฐมเทศนา เดียวนี้ฤาษีกลายเป็นพระหัวโล้น ห่มผ้าเหลือง เสร็จเรียบร้อย นั่งฟังเทศน์ ในโปสเตอร์ ที่พิมพ์มาบรรยายเป็นสื่อการสอน เพี้ยนไปหมดแล้ว

 

สาธาร- ณูปการ งานสร้างฝัน มุ่งฝ่าฟัน งานก่อ ทอกุศล นวกรรม สืบสาน งานสร้างคน ธรรมทูต ฝึกฝน จนชำนาญ ขุดหลุมเสา เอาขันติ อิทธิบาท เหงื่อไคลราด อาบกาย ใจประสาน ผลัดกันขุด ผลัดกันช่วย ไม่ป่วยการ คืนวันผ่าน ประสานรัก สามัคคี ยกโครงเสา เอาปูนชง เทลงทับ ช่วยกันรับ เทคาน งานพิถีฯ บ้างยกท่อ ก่ออิฐ มิตรไมตรี เผยวจี นิยธรรม นำสุขใจ มุ่งตัดเหล็ก ยกเหล็ก เช็คละเอียด ถึงจะเครียด ยังยิ้มร่า หน้าสดใส ผสมปูน ฉาบปูน ทุ่มแรงใจ บ้างติดไฟ สวนหย่อม พร้อมใช้งาน ตีไม้แบบ แนบบรรทัด วัดลูกดิ่ง ไม่อยู่นิ่ง รวมกาย ใจสมาน แบ่งเป็นฝ่าย ประสาน การทำงาน เดินกันพล่าน เพราะงานเร่ง ตัวเกร็งเกลียว บางรูปเจ็บ ตอนทำงาน สื่อกันพลาด บางรูปคลาด ถลำ ทำหวาดเสียว บางรูปตอก ตะปู ทู่เป็นเกลียว ได้เพียวเพียว ประสบการณ์ กันทุกคน วันที่ยี่สิบ วันสุดท้าย ก็มาถึง เป็นวันซึ่ง พวกพ้อง ต้องเจอฝน ทั้งหนาวเหน็บ เก็บภาระ สาละวน ทั้งเปียกฝน ปนงานค้าง ต่างวุ่นวาย มุงหลังคา ติดฝ้า พร้อมทาสี ต่างเร็วรี่ กันสุดสุด รุดขวนขวาย ทั้งปูพื้น ฉาบปูน กันวุ่นวาย ติดประตู บานเกร็ดใส ให้เป็นเงา ส่วนงานป้าย แกะไม้ เป็นอักษร ทั้งใช้ค้อน เหล็กแคะ แกะเฉลา แล้วทาสี หลายชั้น เป็นมันเงา ช่วยกันยก ขึ้นสู่เสา สวยเข้าที เลขสิบสอง เป็นรูปพระ นั่งขัดสมาธิ์ ดูองอาจ มาดสงบ พบสุขี รูปใบโพธิ์ ขนาดหลัง นั่งเอกี พร้อมลงสี น้ำเงิน ดูเพลินใจ ยี่สิบเอ็ด ตีสาม งานเสร็จสิ้น ทุกคนยิ้ม เข่าทรุด ถึงจุดหมาย กว่าจะเสร็จ ทุกอย่างหนอ ก็เกือบตาย ได้ถวาย เจ้าคุณราชฯ ปราชญ์ของเรา เหงื่อไหลหยด รดพื้นดิน ถิ่นแคมป์สน บางครั้งฝน บางครั้งแดด ก็แผดเผา บางครั้งท้อ พอประทัง นั่งซบเซา บางครั้งเหงา นอนคอพับ หลับไม่ลง กุฏิสงฆ์ ทรงไทย สำเร็จสิ้น สมถวิล รุ่นสิบสอง ต้องประสงค์ มีโลโก้ ทองอร่าม ตามจำนงค์ จุดสร้างบรรจง ดำรงไว้ ใกล้วารี ตั้งสวยหรู ดูตระหง่านกลางแคมป์สน ให้ทุกคน ได้เห็น เป็นศักดิ์ศรี ธรรมทูต รุ่นสิบสอง ส่องความดี เป็นสาราณีย์ ธรรมทูต ชุดของเรา